امروز هجدهمین سالروز اشغال شهر "لاچین" آذربایجان از سوی نیروهای اشغالگر ارمنستان است. شهر لاچین آذربایجان در روز 18 ماه می سال 1992 همراه با محو و نابودی ده ها هزار ساختمان مسکونی، 471 ساختمان اداری، 154 مدرسه، 7 کارخانه و تعدادی زیادی از آثار باستانی واقع در همین شهر از سوی نیروهای مسلح ارمنستان اشغال گشت.

 هنگام اشغال شهر لاچین بیش از 63 هزار نفر از ساکنان شهر از خانه های خود آواره و به مناطق دیگر کشور پناهنده شدند. 121 روستای شهر لاچین نیز از سوی نیروهای اشغالگر ارمنستان اشغال شده است. هنگام اشغال شهر بیش از 300 نفر نظامی و غیر نظامی آذربایجانی شهید و مفقود شده اند.

پس از اشغال شهر شوشا در روز هشتم ماه می سال 1992 هدف بعدی نظامیان ارامنه شهر لاچین و نواحی اطراف آن بوده است.

نیروهای ارامنه در روزهای 17-16 ماه می سال 1992 از منطقه "ترش سو" شهر شوشا و بخش گوروس ارمنستان به شهر لاچین حمله نموده و شهر را بصورت پی در پی مورد هدف گلوله و تانک و توپ قرار دادند. سپس از طریق "کریدور لاچین" وارد شهر شده و آن را اشغال نمودند.

در این مدت اکثر نیروهایی که از لاچین خارج شده بودند، برای شرکت در مبارزات سیاسی به باکو آورده شده بودند. یعنی نظامیان کشور جبهه را ترک کرده و برای شرکت در مبارزات مسلحانه به باکو آمده بودند. بخاطر همین شهر لاچین نیز به مناطق اشغالی کشور پیوست. شهر لاچین از لحاظ ژیواستراتژی دارای اهمیت خاصی بوده و اشغال آن ضربه جدی بر اقتصاد آذربایجان وارد کرد.

شهر لاچین از سال 1930 از اراضی انظباطی آذربایجان محسوب میشود.

لازم به یاد آوری می باشد که مناقشه بین دو کشور قفقاز جنوبی - ارمنستان و آذربایجان در سال 1988 بعلت ادعای ارضی ارمنستان به خاک آذربایجان آغاز شده است. در پی حملات ارمنستان به آذربایجان از سال 1993 بیست درصد از سرزمینهای متعلق به آذربایجان، یعنی قره باغ کوهستانی همراه با 7 شهر و ناحیه دیگر اطراف آن همچنان تحت اشغال ارتش ارمنستان میباشد. در سال 1994 طرفین به پیمان آتش بس دست یافتند. از آن زمان نیز گروه مینسک سازمان امنیت و همکاری اروپا با ریاست مشتؤرک روسیه، فرانسه و ایالات متحده آمریکا در مسئله حل صلح آمیز مناقشه قره باغ کوهستانی میانجیگری می کنند که تاکنون فعالیتهای آنها هیچ نتیجه ای نداشته است.

تابحال به چهار قطعنامه صادر شده از سوی شورای امنیت سازمان ملل متحد در مورد آزادی اراضی اشغالی آذربایجان نیز عمل نشده است.

شوشا، غم هیجده سال اشغال- چاپ شده در نشریه اویرنجی باخیشی

با شنیدن نام قره باغ ناخودآگاه به یاد موسیقی آزربایجانی می افتم. موسیقی زیبایی که همدم لحظات تلخ و شیرین و آوای زندگانیم بوده است. از لالایی های شیرین مادرم تا موسیقی جهانی موغام آزربایجانی جزئی از وجود بوده است. اما نام قره باغ سمفونی غم را با خود به همراه دارد.  غم یک ملت، غم یک و نیم میلیون آواره و بی خانمان، غم بیست و پنج هزار لاله ی پرپر شده، غم ناله های ناتمام مادران و کودکان.

قره باغ و به ویژه شهر قدیمی شوشا پایتخت موسیقی آزربایجانی بوده است. موسیقی ای که غم ها و شادی های مردمان آزربایجانی را در سینه ی خود دارد. اما این شهر فرهنگ و هنر هیجده سال پیش در چنین روزهایی به ناگاه در نیمه های شب مورد هجوم بی رحمانه ی توپخانه ی ارتش ارمنی قرار می گیرد. این هجوم بی امان تا ساعات اولیه ی صبح ادامه پیدا می کند. مردم بی پناه شوشا مورد هجوم گلوله های آتشین قرار می گیرند. خانه ها، بیمارستان ها، مساجد، مدارس و همه و همه هدف توپخانه ی دشمنند. ای کاش خورشید طلوع نکند و شاهد تراژدی هولناک بشری نباشد. اما سرنوشت طور دیگری رقم خواهد خورد. خورشید نیز تاب تحمل این جنایت هولناک را ندارد. روشنی اش را بر شهر می افکند تا بشر شاهد این جنایت ها باشد. با طلوع خورشید بر فراز قلعه ی شوشا چهره ی ویران شده ی شهر رخ می نماید. صدای ناله و ضجه ی زنان و کودکان بی گناه آسمان را نیز به گریه وا می دارد. کودکان با سیل اشک بر گونه های معصومانه شان در پی مادرنشانند. جسم بی روح مادر را بوسه باران کرده اند. ناله های مادران داغدار تنها به گوش خدا می رسد.

اما نه این هنوز پایان تراژدی نیست. هنوز زخم شهر از هجوم توپ ها التیام نیافته که نیروی پیاده ی متحد روس-ارمنی از سه جهت وارد شهر می شوند. نیروهای نظامی شهر مات و مبهوت مانده اند. آخر هنوز مهر پیمان سازش با میانجیگری دولت ایران خشک نشده است. هنوز صورت خندان هاشمی از صفحه ی کانال ها محو نشده است. اما گریزی از دفاع نیست. سنگر ها بنا می شود و نیرو های داوطلب دسته دسته به نظامیان می پیوندند. دفاع جانانه ای شروع می شود. ارتش دشمن با یاری متحدان روس اش پیشروی می کند. آنان قصد برآورده ساختن آرزوی داشناک ها را در سر دارند. و چه دردناک است که در این میان برای تصاحب خاک از نابودی هر آن چه بر روی این خاک نفس می کشد، هیچ ابایی ندارند. آخر اگر بحث تصاحب شهر است که دیگر نیرو های نظامی غافلگیر شده به کلی از بین رفته اند. دیگر کسی سلاحی بر دست ندارد. هر چه هست مردمان بی گناهی هستند که تنها جرمشان نفس کشیدن است. آنانی که یارای سلاح برداشتن و مقاومت داشتند یکی یکی در خونشان غلتیده اند. دیگر ماشین های زرهی به سوی که آتش گشوده اند. دیگر بریدن گوش و دماغ چرا؟ دیگر کشیدن جسد روی خاک چرا؟ دیگر شکنجه ی مادران داغدار چرا؟ دیگر کودکان معصوم چه گناهی کرده اند؟ آری! دشمن برای تسخیر شهر نیامده است. آمده است تا هر نشانه ای از هویت شهر را نابود سازد. آخر قلب هر آزربایجانی گنجینه ای از این هویت است. آری! دشمن خوب می داند.

و این پایان داستان اشغال است. اشغال کامل می شود. آخرین سنگر نیز با واسطه گری دولت هاشمی  فتح می شود. آری! قلعه ی شوشا به این سادگی ها فتح شدنی نبود. شوشا در طول تاریخش سر تعظیم بر کسی فرود نیاورده بود. هنوز دیواره های قلعه ی ویران شده ی شوشا دفاع دلیرانه ی ابراهیم خان را در مقابل محمد شاه قاجار از یاد نبرده است. اما این بار چه شده است؟!

در سال 1828 میلادی و در هنگام عقد عهدنامه ی ترکمن چای شرطی ننگین مورد قبول طرفین قرار گرفت. طرح کوچاندن ارمنی های ایران و ترکیه به قره باغ با امضای این عهدنامه شروع شد. اما با این وجود شوشا با فرهنگ و غنای بالای مردمش اصالت خویش را حفظ کرده بودند. اما این جرم از جانب دشمن نابخشودنی می نمود.

هر بار که از قره باغ می نویسم، بی اختیار اشکهایم جاری می شود و نوشته ام با اشکهایم خیس می شود. آخر مگر می شود این غم بزرگ و جشنواره ی آدم کشی را فراموش کرد. مگر می شود موطن صدها  شاعر و موسیقی دان را عاری از هر گونه فرهنگ آزربایجانی دید. چگونه ضجه ی مادران و کودکان را ببینیم و چشم بر آن ببندیم. اما ای هموطن کاش فقط همین ها بود. نمی دانم سرنوشتمان چرا این گونه رقم خورده است که حتی بر مردگانمان حق گریستن نداریم. روزگار به گونه ای برایمان رقم خورده است که بانیان این فاجعه های انسانی شانه به شانه ی مسئولان کشورمان در پایتختمان قدم می زنند و از دوستی ایران و قره باغ می گویند. دیگر دیدن و شنیدن شدیترین آرزوی های مرده باد برایمان عادی شده است. و چه دردناک است که روشنایی خانه هایمان نیز بر ما دریغ داشته می شود تا چراغ خانه ی دشمن را روشن نگاه داریم.

و چه تلاش هایی که این چند ساله در دانشگاه کردیم تا بشناسیم و بشناسانیم جنایات هولناک داشناک ها و مظلومیت دردناک مردم بی گناه قره باغ را. اما ای برادر و ای خواهر گویی انسانیت و اسلام نیز گزینشی شده اند. گویی این قربانیان خونشان کم رنگ تر از قربانیان فلسطینی بوده است. آری! این مردمان بی گناه جرمشان با شهید شدنشان تمام نشده است. جرم بزرگی است جرم حل نشدن در فرهنگ اجباری! جرم حفظ هویت! جرم انسان آزربایجانی بودن!

و باز یاد مادرم می افتم. به یاد دارم که مادرم با از دست دادن عزیزانش رو به ساوالان گرفته بود با آهی سوزناک زمزمه ای بر زیر لب داشت:" دردیمی داغلارا دئسم دغلاردا آغلار" آری مادر جان! حق با تو بود. ساولان نیز در غم از دست دادن عزیزانش مه را به سوگواری دعوت کرده بود. آری مادر! هنوز هم کوه های سرزمینمان را مه در بر گرفته است. آری مادر! گیسوان کوه ها نیز همچون گیسوان تو سفید شده اند. هنوز هم کوه های شوشا را غمی بزرگ در بر گرفته است. آری به راستی هنوز هم :" شوشانین داغلاری باشی دوماندی"